Viễn thông, điện thoại di động, internet, chả hạn
Và, đặc biệt, không cho cái tự do vô chính phủ nó phá thối việc thực thi những quyền đó. Là tư nhân, cạnh tranh, vị thế, và được đảm bảo bằng luật. Nhưng chúng ta phải nhìn như thế để đánh giá cho nó công bằng hơn, thấy cỗi rễ vấn đề ở chỗ nào mà thay đổi. Huỳnh Phan Mời độc giả ghé thăm và đóng góp quan điểm cho trang Fanpage của Tuần Việt Nam.
Xin cám ơn ông. Điều then chốt nhất của kinh tế thị trường là chấp thuận những quyền tự do về tài sản, bao gồm quyền tự do sở hữu, quyền tự do kinh doanh.
Theo ông căn nguyên của cách hiểu méo mó này là gì? Đây không phải là lỗi cá nhân nào cả. Vai trò của quốc gia pháp quyền là bảo đảm cho những quyền chính đáng đó được thực hiện.
Ta hãy so sánh Đài Loan với con chip của PC. Đương nhiên là tự do trong phạm vi luật pháp, tự do có điều kiện, chứ không phải tự do vô chính phủ. Rất may là gần đây hai khái niệm thị trường và định hướng XHCN đã dần rõ ra, và nhà nước cũng bắt đầu ngộ ra rằng vai trò chính của mình là làm sao giảm thiểu tổn thất thị trường.
Ông lý giải thế nào về sự rụt rè, e dè, vừa làm vừa run, nặng về định hướng, hơn là phát triển thị trường? Do thiếu quyết tâm chính trị, hệ thống think-tank có vấn đề, hay do cái mà gần đây người ta hay nói vui là "Việt Nam là nước khó có thể phát triển"? Hoặc giả duyên do chính là những yếu tố tác động từ bên ngoài khiến chúng ta e ngại? chẳng hạn khủng hoảng kinh tế - tài chính, cuối những năm '90 ở châu Á, và lặp lại 10 năm sau trên toàn thế giới? Những điều anh nêu đều có lý cả.
Hàn Quốc chẳng hạn, cũng trong khoảng thời gian đó, họ đã bước từ cái từng lớp kém phát triển, như chúng ta, sang từng lớp phát triển loại cao. Bởi chỉ so thể chế tốt, những nhà đầu tư có công nghệ hiện đại họ mới vào được. Còn chúng ta, trong cùng một khoảng thời gian đó, vẫn loay hoay với việc giải quyết những yếu tố cơ bản của kinh tế thị trường" - PGS-TS Trần Đình Thiên. Còn chúng ta, trong cùng một khoảng thời gian đó, vẫn loay hoay với việc giải quyết những nguyên tố căn bản của kinh tế thị trường.
Chúng ta hay nhắc đến từ công nghệ, phấn đấu có công nghệ hiện đại. Việt Nam hiện thời càng phải làm sao phải càng xúc tiến cho hệ thống thể chế thị trường phát triển nhanh, bởi đã hội nhập vào cái thị trường thế giới phát triển rất cao rồi.
Nói một cách hình ảnh là không nên quá chú trọng tới việc giáo dục giới tính cho một cô bé con mới 5-6 tuổi, tôi xin lỗi các chuyên gia về giáo dục và đồng đẳng giới , đúng không ạ? Nhưng, theo ông, khoảng thời kì vừa rồi có phải là vẫn chưa đủ dài cho cô bé con đó trở thành một cô gái nở nang, hay theo cách nói của các cụ là "xôi ra xôi, oản ra oản" không? Thời đại này là thời đại của tốc độ, của thay đổi tới chóng mặt.
Tức thị không chỉ văn hóa diễn tả bản thân, mà có cả cái văn hóa chịu trách nhiệm về sự diễn đạt đó? Cũng có đổi thay rồi, nhất là với lớp trẻ, chứ không phải hoàn toàn vẫn như vậy.
Hay Đặng Thái Sơn, hay Ngô Bảo Châu chả hạn. Bởi tuy là cá thể, nhưng những cá thể đó là dấu hiệu của năng lực Việt Nam. Nhưng nói chung tập tính, đặc điểm tâm lý cố hữu đó của người Việt, hoàn toàn không còn tương thích với yêu cầu phát triển bây giờ nữa. Vai trò lớn nhất của nhà nước, tựu trung lại, là bảo vệ những tài sản của những cá nhân chủ nghĩa đó để họ yên tâm vận hành tài sản đó một cách hiệu quả nhất và sáng tạo ra của nả cho tầng lớp, và một phần được dùng lại làm uổng vận hành cho nhà nước.
Nhưng trước hết phải made in Vietnam đã, bởi bây giờ thế là đã khó rồi. Còn về mặt xã hội, vai trò của quốc gia là điều tiết làm sao đừng để sự chênh lệch thái quá giữa các cá nhân trong từng lớp, bởi sự chênh lệch thái quá sẽ dẫn đến sự sai lệch về nhân cách con người, và lớn hơn là bất ổn xã hội.
Nhất là việc cái cấu trúc thiết chế đó đã giúp dân tộc này xử lý thành công bao nhiều cuộc chiến tranh. Và điều làm được đó nó giúp chúng ta thoát khỏi cảm giác mặc cảm rằng dân tộc chúng ta chẳng thể khẳng định được gì trước loài người, ngoài việc đánh thắng mấy đế quốc to, trong quá khứ.
Khi có đổi mới, đó là một cuộc cách mạng thực thụ - chuyển sang kinh tế thị trường. Thành thử tôi nói việc đổi thay lối tư duy này sẽ đích thực là một cuộc cách mệnh. Nhưng để bảo đảm điều đó, trước nhất phải có hệ thống thế chế hiện đại, đặc biệt với những nước đi sau.
Cùng một lên đường điểm như vậy, mà Hàn Quốc đã thành công. Hay Việt Nam sẽ chỉ là người đi hút dầu thô, đào mỏ, hay xúc cát đi bán cho loài người? Và được bao lâu? Ý ông nói là phải có sản phẩm made by Vietnam, chứ không chỉ made in Vietnam? cố nhiên.
Vì sao Việt Nam chậm tiến? Vấn đề chính của Việt Nam hơn hai chục năm qua là gì? Chúng ta đưa quá ít những nguyên lý cơ bản của kinh tế thị trường vào thực tại, mà quá chú trọng phần quản lý nó theo cách hành chính, vì sợ nó chệch hướng.
Nhưng nói một cách cùng tận là suốt mấy ngàn năm phát triển của Việt Nam cái cấu trúc phát triển của ta nó quá vững bền, như chúng ta hay nói là con trâu đi trước cái cày đi sau, và con người đi sau rốt.
Như tôi đã nói, cái định hướng tốt nhất là phải tạo ra cái đối tượng cần định hướng (thị trường), và để cho nó phát triển bình thường nhất. Tôi lấy tỉ dụ cơ cấu công nghiệp, bởi cũng sắp đến năm 2020 rồi, khi Việt Nam phấn đấu đạt mức căn bản là nước công nghiệp, chúng ta định làm cái gì trên thế giới, trong cái chuỗi giá trị của loài người? Tôi nghĩ Việt Nam phải tạo ra một cái riêng.
Từng lớp đại đồng đâu phải phát minh của ông Karl Marx, ông Lenin đâu, mà là phát minh của ông Khổng Tử, và những môn sinh của mình. Chúng ta tưởng chúng ta hiểu, bởi giáo trình Tây có đầy rẫy, đọc là hiểu.
Nhưng, chí ít, nó cũng cho thấy nếu thực thụ kiên tâm thì cũng có thể làm được cái gì đó. Chính con chip đó đã định vị Đài Loan trong cuộc chơi. Nói tóm lại, muốn định hướng thì phải có đối tượng để định hướng trước.
Tất nhiên những cái đơn lẻ đó cũng chưa đủ chứng tỏ là Việt Nam đã nhập cuộc tốt. PGS-TS Trần Đình Thiên Để khắc phục cái nhận thức méo mó này phải làm sao đây? Chuyện này không chỉ một số nhà lãnh đạo hiểu, không chỉ giới lý luận, hay chuyên gia kinh tế hiểu, mà toàn từng lớp phải hiểu kinh tế thị trường thực thụ là gì.
Hay nói một cách nhẹ hơn là phát triển gập ghềnh, không đồng bộ. Nhưng đây là chuyện cần thiết, và cấp thiết. Nghĩa là đừng để cho bọn đánh cắp lợi dụng trạng thái "tối đen" về luật pháp mà cuỗm những quyền chính đáng đó của cá nhân. Đâu cũng vậy thôi, câu chuyện phong trào Phố Wall là vậy đó. Từ lập luận nói trên, tôi thấy Nghị quyết Đại hội XI, tuy không dùng những từ đạo to búa lớn, nhưng đã tiếp cận được tư duy phát triển đúng.
Ví dụ như lực lượng doanh nghiệp, thí dụ như sự vận hành của các thị trường, thí dụ như câu chuyện cạnh tranh tự do, bình đẳng. Mọi luồng gió mới từ bên ngoài vào luôn được đón nhận với một tâm lý cảnh giác cao độ. Vậy mà sao suốt 25 năm qua tại sao chúng ta lại vật vã, khổ sở đến vậy, và cũng khiến cho giới đầu từ nước ngoài vào Việt Nam luôn băn khoăn, thắc mắc, thậm chí hiềm nghi về khái niệm này, để có những quyết định quan trọng khi bỏ đồng vốn ra? vì hóa ra chúng ta chưa hiểu thế nè kinh tế thị trường theo nghĩa đàng hoàng đàng hoàng.
Mà là hệ quả của một ý thức hệ thâm căn cố đế. Sau khi trả giá đắt, mới nhớ ra. So với với nhiệm vụ hội nhập của dân tộc Việt Nam bây giờ, chúng ta thấy đổi mới nó tiến chậm. Cách hiểu của mấy chục năm qua đã khiến cho cái định hướng cao đẹp, nhưng rất xa vời kia, đã lấn lướt cái kinh tế thị trường. Cái hệ thống thiết chế dựa trên ba nhân vật ấy nó tích đọng lại quá lâu nên phá vỡ nó rất khó.
Ông có nhớ trong cuộc hội thảo Hàn - Việt cách đây mấy năm tại trọng tâm Hội nghị Quốc gia, chính (cựu) Tổng thống Hàn Quốc Lee Myung-bak đã nói rằng Việt Nam và Hàn Quốc có cái lên đường điểm giống nhau là đều đi lên từ đống tro tàn của chiến tranh không? Có. Còn Việt Nam, do mới nhập cuộc, nên cốt tử đi theo người ta, chứ chưa nghĩ đến chuyện nghĩ ra cái gì mới.
Tất nhiên ai cũng phải chịu bổn phận trước lịch sử về những quyết định của mình cả. Đó là lý do vì sao doanh nghiệp Việt Nam phát triển hơn 20 năm rồi, nhưng vẫn yếu, và thị trường vẫn kém phát triển.
Thị trường là cạnh tranh tự do, càng nhiều cạnh tranh tự do, càng nhiều sở hữu tư nhân hợp pháp, và sự đồng đẳng giữa các chủ thể, thì nền kinh tế thị trường càng tốt. Đã ngồi trên lưng hổ rồi, không còn cửa tụt xuống đâu, gẫy cổ như không. Bài học Các nước che chắn, Việt Nam lại. Một cấu trúc tầng lớp mà mỗi người đều có tham gia vào đó, mỗi người đóng một vai trò chức năng khác nhau. Theo tôi, suy cho cùng là phải suy như vậy, chứ chúng ta hay có lề thói qui lỗi ngắn hạn, qui cho ông nọ, ông kia, hay cho tuổi nọ, giai đoạn kia.
Bởi sự luôn phải gồng mình lên tranh đấu với bao cuộc chiến tranh, nên nó luôn cảnh giác với mọi thế lực từ bên ngoài. "Cùng một lên đường điểm như vậy, mà Hàn Quốc đã thành công.
Nhưng nếu nhìn vào tiến trình lịch sử, thì quả là một phần phong thái kỷ đổi mới mới rồi cũng làm được một việc lớn: đó là rung, là lắc cái cấu trúc "tĩnh" đã hình thành hàng ngàn năm đó, khiến nó phải năng động. Thị trường càng lành mạnh thì định hướng càng hiệu quả, và càng đỡ tốn kém (về hoài định hướng).
Hơn nữa, hệ thống đó lại thành công trong các công cuộc bảo vệ Tổ Quốc, nên điềm nhiên người ta thấy đó là một hệ thống rất tốt. Tức thị phải có thị trường thì mới định hướng XHCN được. Trưng ra Vai trò của nhà nước trong kinh tế thị trường Theo cách giải thích của ông, tôi hoàn toàn cảm thấy dễ hiểu. Hơn nữa, cái từng lớp của chúng ta còn dựa trên mô hình của phương Đông, của đồng thuận xã hội, và ảnh hưởng nặng nề của Khổng Giáo.
Thậm chí, người Đài Loan còn tự đặt cho mình một vị thế là thiết kế sản phẩm vi tính cho loài người. Ông Adam Smith bảo nhà nước là "gác đêm" cho sở hữu tư nhân là theo cái nghĩa đó. Chúng ta cũng nên tự tín rằng hơn một phần phong độ kỷ đổi mới mới rồi, cũng có những cái chúng ta nhập cuộc với thế giới đâu phải quá chậm.
Nhưng hóa ra lại không phải là thế. Đây là cách hiểu định hướng XHCN một cách hợp lý nhất.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét